İran’daki Kürd Partilerinin Önceliği

İran’daki Kürd partilerinin rejim değişimini dile getirişi hem özensizdir hem de eksiktir.

Tahran merkezli İranlı demokratların tek hedefi rejim değişimi olabilir. İster mevcut, ister sonraki rejimle olsun bölgesi dışında yerleşik Kürdlerin talebi elbette reformdur. Ancak Mahabad odaklı Kürdün ve partinin reform talebi ile eşzamanlı ve eşöncelikli tanınmasını isteyeceği ‘federe yönetim’ olmalıdır.

İran vatandaşı Kürdler ve partileri bölgelerine federe yönetim, bölge dışında anayasal eşit vatandaşlık talebini eşdeğer, eşöncelikli iki talep yani eştalep olarak ortaya koyabilir. Bunu ortaya koymak için erken de değildir, geç kalınmıştır.

Kürdler, Azeriler, Beluciler ve her bir toplum kendi taleplerini içeren ortak açıklama yapabilirse ve eştutum sergilenirse; bölgelerinin ve İran’ın tümünün birbirine güveni artabilir, dayanışması güçlenebilir.

Rejim değişimiyle reform çalışmaları, reorganizasyon başlarsa toplumun isteği de referandum ile belirlenebilir.

Coğrafi federe yönetim talebi hem mevcut rejime karşı, hem de rejim karşıtlarına karşı iradenin ortak, dürüst ve apaçık beyanı, tutumu demektir.. Açık ve çerçevesi belirli, diğer bölgelerin ve toplumların aleyhine olmayacak bu tutum mevcut rejimin de, rejimin olası evrimi ya da değişimi sonrası için de tüm kesimlerin saygısını ve güvenini edinir, edinmese bile Kürd netliği ve mertliği kayda geçer. Federe yönetim İran’ın toprak bütünlüğüne tehdit değildir, olamaz.

Bölge dışında anayasal eşit vatandaşlık, bölgede federe yönetim eştalebi, şah döneminin ya da molla rejiminin uygulamalarının Kürdlere kimlik, bireysel ve toplum olarak da kaybettirdiklerinin kabulünü ve telafisini getirir.

Talebini rejim değişikliği ile sınırlamak İran’da bir Kürdün ve herhangi bir Kürd partisinin işi değildir, hatasıdır. Bu hata herhangi bir sistemde, rejimde etkisiz, kimliksiz olmayı kabullenmişliği gösterir. İran’ın geleceği yeniden şekillenirse sizi şimdiki talebinizle sınırlama riski taşır.

‘İran’da sorun rejimde mi, rejimi yürütenlerde, yönetenlerde midir?’ sorusunun yanıtını tartışmak lüzumsuzdur; İran’da demokratik olmayan, kapsayıcı, çoğulcu, evrensel ilke ve pratikleri yok sayan, düşün ve sanat insanlarını sürgünde yaşamaya mecbur eden, idam eden bir rejim var. Bu nedenle, Kürdler de mevcut İran rejimini kabullenmiyor.

Burada tekrar PJAK’ın coğrafi statü karşıtı, bölgesel statüko yanlısı olduğunu ve Kürd partisi olmadığını anımsatıyorum. PJAK’a karşı hep dikkatli, mesafeli, net olunması gerektiğini tekrar ediyorum. PKK ne ise PJAK odur..

PJAK için bildik birkaç senaryo olabilir. İlki, rejimin kayırdığı PJAK, yakın zamanda hem rejim güçlerine hem de Kürd parti üyelerine yönelerek Rojhılat’ta da bir sürükleme sağlayabilir. İkincisi, rejim değişimi günleri başlarsa, tıpkı Suriye’de olduğu gibi, molla rejimi Rojhilat’ın idari yönetimini ve güvenliğini PJAK’a teslim edebilir. Üçüncüsü, Kürd birliğine bileşen parti olarak katılabilir ve zamanla birliği kendi hegamonyasına alabilir. Tekrar edeyim, PJAK ne ise PKK, PYD odur..

Elbette İran’daki Kürdlere ve partilerine göre doğru, tek, asıl, öncelikli mesele rejim değişikliği ya da reform olabilir yani statü tanınması hiç akıllarında olmayabilir; eğer böyle ise saygı duymak lazım.

Her halukarda talepler ya da itirazlar demokratik, çağcıl yöntemlerle yapılmalı..

Ancak, her bölgede kişiye, partiye, etnisiteye, inanca, ideolojiye dayalı temsiliyet yerine bölgesel federe yönetime dayalı temsiliyette ortaklaşmak şarttır ve bu ortaklığın etkisizleşme, oyalama, savrulma ve kaybettirme riski minimumdur.

Reform ya da rejim değişikliği yanlılarının da Kürdlerin eştalebini benimsemesi ve ilanı istenebilir.

‘Bölgesi dışında anayasal eşit vatandaşlık ve bölgesinde federe yönetim’ Kürdlerin küresel eştalebi..

Bu makalede yer alan fikirler yazara aittir ve Nerina Azad'ın editöryal politikasını yansıtmayabilir.