Hakan Fidan’ın Kürdistan Bölgesi ve PKK Çıkışı Yeni Bir Gerilime Kapı Aralıyor

Dışişleri Bakanı Hakan Fidan, PKK’nin Türkiye’de alan kaybettiğini ancak Irak’ta “çok geniş toprak parçalarını” kontrol ettiğini savunarak, bunun artık Türkiye’den ziyade Irak’ın sorunu haline geldiğini ifade etti.

Fidan, Irak’ın bu duruma müdahale edecek güce sahip olduğunu belirterek, Şengal, Mahmur ve Kandil bölgelerinde “çok uzak olmayan bir zamanda değişiklik” yaşanabileceğini söyledi.

Bu açıklamalar, Ankara’nın Irak’taki PKK varlığına karşı daha aktif bir yaklaşım benimseyebileceği yönünde yorumlandı.

Türkiye uzun süredir PKK’nin Irak’ın kuzeyindeki varlığını ulusal güvenliğe yönelik doğrudan tehdit olarak tanımlıyor. Ankara’ya göre:

• Irak’ta merkezi otoritenin zayıflığı,

• Bazı bölgelerde fiili kontrol boşluğu,

• PKK’nin bu alanları lojistik ve askeri üs olarak kullanması,

Türkiye’yi sınır ötesi müdahalelere zorlayan temel faktörler arasında yer alıyor.

Bu bakış açısında Irak’ın egemenliği, terörle mücadele bağlamında ikincil bir tartışma alanı olarak görülüyor.

Fidan’ın açıklamalarına karşı yapılan yorumlar ise farklı bir çerçeve çiziyor. Eleştirilerde öne çıkan başlıklar şöyle:

• Komşuluk hukuku ve dil sorunu: Açıklamaların, Irak’ı ve Kürdistan Bölgesi’ni “yetersiz ve iradesiz” gösterdiği,

• Anayasal gerçeklik: Şengal’in Irak Anayasası’na göre “tartışmalı bölgeler” kapsamında olduğu ve 140. maddeyle statüsünün belirlenmesi gerektiği,

• Kürt varlığının yok sayılması: Bölgenin tarihsel ve demografik olarak Kürt ağırlıklı olduğu,

• Meşru mekanizmalar: Erbil ve Bağdat arasında imzalanmış bir Şengal Anlaşması bulunduğu ve sorunun bu çerçevede çözülmesi gerektiği vurgulanıyor.

Bu görüşe göre Türkiye, sorunun tarafı olmaktan ziyade, anayasal ve meşru yapıları esas alarak kolaylaştırıcı rol üstlenmeli.

“Irak, Suriye Değildir” Vurgusu

Eleştirilerin en dikkat çekici noktalarından biri, Irak’ın Suriye ile aynı kategoriye konulmasına itiraz edilmesi.

Yorumda Irak için şu tespit yapılıyor:

• Eksikliklerine rağmen işleyen bir parlamento,

• Çok etnili ve çok mezhepli temsil yapısı,

• Kürt, Arap, Türkmen, Şii, Sünni, Hristiyan toplulukların siyasi sistem içinde yer alması.

Bu çerçevede Irak, Ortadoğu’nunen sorunlu ama en kapsayıcı demokrasilerinden biri olarak tanımlanıyor.

Tartışmanın özü, PKK meselesinden çok daha geniş bir alana işaret ediyor:

• Türkiye, güvenlik tehdidini önceleyen pragmatik ve müdahaleci bir yaklaşım benimsiyor.

• Eleştirel cephe ise Irak’ın egemenliği, Kürdistan Bölgesi’nin statüsü ve anayasal süreçlerin yok sayılmaması gerektiğini savunuyor.

Bu iki yaklaşım arasındaki fark, önümüzdeki dönemde Türkiye–Irak ilişkilerinin seyrini belirleyecek temel gerilim hattı olarak öne çıkıyor.

Uluslararası Hukuk, Tartışmalı Bölgeler ve Kürdistan Bölgesi Gerçeği

Hakan Fidan’ın Irak’taki PKK varlığına ilişkin açıklamaları, sadece güvenlik perspektifiyle değil;uluslararası hukuk, devlet egemenliği ve Irak Anayasası çerçevesinde de tartışma yaratıyor.

Uluslararası hukuka göre bir devletin, başka bir devletin topraklarında askeri veya güvenlik temelli müdahalelerde bulunabilmesi; meşru müdafaa, açık davet ya da Birleşmiş Milletler kararları gibi istisnai koşullara dayanmak zorunda. Aksi halde bu tür söylem ve eylemler, egemenlik ihlali tartışmalarını beraberinde getiriyor.

Bu noktada dikkat çeken temel unsur, Fidan’ın açıklamalarında adı geçen Şengal, Mahmur, Kandil ve çevresinin, Irak Anayasası’nın 140. maddesi kapsamında “tartışmalı bölgeler” olarak tanımlanmış olmasıdır.

140. Madde Ne Diyor?

Irak Anayasası’nın 140. maddesi, Saddam Hüseyin döneminde demografik yapısı değiştirilen bölgelerin statüsünün, normalleştirme, nüfus sayımı ve referandum yoluyla belirlenmesini öngörüyor.

Şengal başta olmak üzere bu bölgelerin statüsü, anayasal olarak henüz kesinleşmiş değil ve çözüm bekleyen iç meseleler arasında yer alıyor. Uluslararası hukuk açısından bu durum, söz konusu bölgelerin askeri ya da güvenlik gerekçesiyle tek taraflı dış müdahalenin konusu yapılmasını daha hassas hale getiriyor.

Irak Kürdistan Bölgesi (IKBY), Irak Anayasası’nda tanınmış federal ve meşru bir bölgesel yönetim statüsüne sahip. Bölge, kendi parlamentosu, seçilmiş hükümeti, güvenlik yapıları ile Irak’ın anayasal sistemi içinde yer alıyor.

Uluslararası hukukta bu durum, Kürdistan Bölgesi’niçatışma üretici değil, barışçıl ve siyasi çözüm odaklı bir aktör konumuna yerleştiriyor. Bu nedenle, bölgenin iradesi ve anayasal yetkileri yok sayılarak yapılan açıklamalar, sadece siyasi değil, hukuki bir sorun alanı da yaratıyor.

Şengal özelinde, Bağdat ve Erbil arasında imzalanmış bir Şengal Anlaşması bulunuyor. Bu anlaşma, güvenlik ve idari düzenlemelerin Irak Anayasası ve federal yapı çerçevesinde çözülmesini amaçlıyor.

Uluslararası hukuk perspektifinden bakıldığında, sorunun çözüm adresi askeri baskı değil, Anayasal mekanizmaların işletilmesi, Bağdat–Erbil iş birliğinin güçlendirilmesi olarak öne çıkıyor.

Türkiye’nin bu süreçte rolü, doğrudan taraf olmaktan ziyade, kolaylaştırıcı ve destekleyici bir komşu ülke çerçevesinde tanımlanıyor.

Fidan’ın açıklamaları, Türkiye’nin güvenlik kaygılarını açık biçimde ortaya koysa da; uluslararası hukuk açısından Irak’ın egemenliği, Kürdistan Bölgesi’nin anayasal statüsü ve 140. maddeyle tanımlanan tartışmalı bölgeler gerçeği göz ardı edilemeyecek başlıklar olarak duruyor.

Bu nedenle Irak’taki PKK varlığı meselesi, yalnızca askeri ve güvenlik diliyle değil; hukuk, anayasa ve siyasi uzlaşı temelinde ele alınmadığı sürece, bölgesel gerilim üretmeye devam edecek bir dosya olarak görülüyor.