Türkiye, İran krizinin olası sonuçlarına hazırlanıyor: Ticaret, göç ve bölgesel dengeler…

İran’da devam eden protestolar ve ABD Başkanı Donald Trump’ın askerî müdahale imaları, Türkiye’de olası bölgesel yansımalar konusunda endişeleri artırdı. Ankara, İran’daki gelişmeleri doğrudan bir ulusal güvenlik tehdidi olarak görmese de, yaşanabilecek bir askerî müdahalenin ticaret yollarını aksatmasından, yeni bir mülteci dalgası yaratmasından ve bölgesel güç dengesini Türkiye aleyhine değiştirmesinden kaygı duyuyor.

Bu çerçevede Türkiye, bir yandan İran’a yönelik askerî müdahaleye açıkça karşı çıkarken, diğer yandan Tahran ile Washington arasında tansiyonun düşürülmesi çağrısında bulunuyor. Diplomatik kaynaklara göre Ankara, bölgesel bir krizin sınırları aşarak ekonomik ve güvenlik risklerini büyütmesini engellemeye çalışıyor.

Ankara’dan “askerî müdahaleye karşıyız” mesajı

Dışişleri Bakanı Hakan Fidan, geçtiğimiz günlerde yaptığı açıklamada Türkiye’nin İran’a yönelik herhangi bir dış müdahaleye karşı olduğunu vurguladı. Fidan, İran’ın sorunlarını diyalog yoluyla çözmesinin hem Türkiye’nin hem de bölgenin çıkarına olduğunu belirtti. Bakan Fidan’ın son bir hafta içinde İran Dışişleri Bakanı Abbas Arakçi ile birden fazla telefon görüşmesi yaptığı ve gerilimin düşürülmesi çağrısında bulunduğu öğrenildi.

Uzmanlara göre Türkiye’nin temel yaklaşımı, taraf olmadan krizin yayılmasını önlemek üzerine kurulu.

Ticaret yolları ve ekonomik riskler

Türkiye ile İran arasında 530 kilometreden uzun bir kara sınırı bulunuyor ve iki ülke arasında üç aktif sınır kapısı yer alıyor. Resmî verilere göre, 2024 yılında Türkiye-İran ticaret hacmi 5,6 milyar doları aştı. Ayrıca Türkiye’nin Orta Asya ve Güney Asya’ya uzanan kara ticaretinde İran önemli bir transit güzergâh konumunda.

Ancak İran’daki protestoların başlamasından bu yana Gürbulak Sınır Kapısı’ndan geçen tır sayısında yüzde 40 ila 50 arasında düşüş yaşandığı belirtiliyor. Türk iş çevreleri, özellikle Trump’ın İran’la ticaretini sürdüren ülkelere ek gümrük vergisi uygulama ihtimalinden endişe ediyor. Türkiye ile ABD arasındaki ticaret hacminin 2024’te 32,5 milyar dolara ulaşmış olması, bu riskin Ankara açısından önemini artırıyor.

Göç ve güvenlik endişesi

Ankara’nın bir diğer kaygısı ise İran’da yaşanabilecek bir istikrarsızlığın yeni bir göç dalgasını tetiklemesi. Uzmanlar, uzun süreli çatışma veya devlet otoritesinin zayıflaması durumunda Türkiye’nin hem sınır güvenliği hem de iç siyasi dengeleri açısından zorlanabileceğine dikkat çekiyor.

Ayrıca İran’ın zayıflaması hâlinde, PKK’nın İran kolu olarak bilinen PJAK’ın hareket alanı bulabileceği ve bunun Türkiye’de yürütülen hassas güvenlik ve çözüm süreçlerini olumsuz etkileyebileceği değerlendiriliyor.

Bölgesel denge ve İsrail faktörü

Analistlere göre İran’a yönelik geniş çaplı bir askerî müdahale, Tahran’ın Irak ve Yemen’deki müttefikleri üzerindeki etkisini zayıflatabilir. Bu durumun, özellikle Gazze savaşı sonrası ilişkilerin gerildiği İsrail’in bölgedeki hareket alanını genişletebileceği belirtiliyor.

Türkiye, bu nedenle İran’daki gelişmeleri yalnızca ikili ilişkiler bağlamında değil, Orta Doğu’daki genel güç dengesi açısından da yakından izliyor.

Ankara temkinli

Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan’ın konuya ilişkin şu ana kadar doğrudan bir açıklama yapmaması dikkat çekerken, diplomatik kulislerde bunun Ankara’nın Washington’la ilişkilerinde manevra alanını daraltmamak için bilinçli bir tercih olduğu yorumları yapılıyor.

Uzmanlara göre Türkiye’nin önceliği, İran’daki rejim tartışmasından ziyade, yeni bir bölgesel kaosun önlenmesi. Bu nedenle Ankara, önümüzdeki süreçte de yoğun diplomasi trafiğiyle gerilimin düşürülmesini sağlamaya çalışacak.